Zodra voor iemand een schuldregeling van start gaat, dient er maandelijks een bedrag gespaard te worden ter aflossing van de totale schuldenlast. Tijdens een huisbezoek, het eerste contact met een nieuwe cliënt, is dat vaak het eerste (en soms lijkt het wel het enige…) dat men graag wil weten: ‘Hoeveel moet ik gaan aflossen?’.
Ondanks dat in de richtlijnen staat dat de bewindvoerder een kopie van deze berekening dient achter te laten bij dit huisbezoek, lukt het mij nooit hieraan te voldoen. Sterker, ik weet vaak zelfs geen inschatting te geven van het uiteindelijke bedrag dat betaald zal moeten worden gedurende de looptijd. Ik kan wel schetsen hoe de berekening in zijn werk gaat, en op welke manier er gespaard dient te worden tijdens een schuldregeling.
Vrij te laten bedrag
De berekeningsmethodiek is zowel tijdens het minnelijk als tijdens het wettelijk traject, gelijk. Er wordt geen berekening gemaakt van het bedrag dat iemand aflost, maar andersom berekenen wij wat iemand maandelijks van zijn inkomen mag behouden voor zijn vaste lasten en boodschappen. Dat noemen we het ‘vrij te laten bedrag'. Hiervan wordt de schuldenaar geacht alle vaste lasten, dus de huur, ziektekosten, energienota en alle huishoudelijke uitgaven maandelijks tijdig te voldoen. Wat overblijft, wordt gespaard voor de crediteuren. We kiezen voor een vrij te laten bedrag in plaats van vast bedrag aan aflossing, omdat bij een wisselend inkomen, er op deze manier ook een wisselend bedrag gespaard wordt ten behoeve van de schuldeisers.
Iemand met een inkomen van 1.000 euro per maand en een vrij te laten bedrag van 900 euro, spaart 100 euro van zijn inkomen. In de maand dat hij 1.200 euro verdient, verhoogt de aflossing naar 300 euro. Dat klinkt logisch. Op deze manier kunnen maandelijks in ieder geval alle vaste lasten betaald worden en komen extra verdiensten rechtstreeks ten goede aan de schuldeisers.
Bijstandsnorm
De berekening van het vrij te laten bedrag gaat uit van de voor iemand geldende bijstandsnorm. Afhankelijk van de situatie is dat een bedrag voor een alleenstaande, alleenstaande ouder of gezin. 90% van de bijstandsnorm is niet voor beslag vatbaar. Het is ook de beslagvrije voet die door deurwaarders wordt gehanteerd. In een schuldregeling komt daar nog 5% van de bijstandsnorm bij, te gebruiken voor reserveringen. Voor degenen die minimaal 18 uur per week werken, komt daar nog eens 5% bij. Dus degene met een dienstverband leeft tijdens de schuldregeling van een inkomen op bijstandsniveau.
Huurtoeslag
Daarnaast kunnen er een aantal correcties op het vrij te laten bedrag worden toegepast. Allereerst de huur minus huurtoeslag. Dit omdat mensen met een hoog inkomen en geen of weinig huurtoeslag anders teveel woonlasten zouden hebben. Hetzelfde gaat op voor de ziektekosten. Ook hier wordt de ziektekostenpremie minus de zorgtoeslag meegenomen als correctie in de berekening.
Reiskosten
Ten derde bestaat er de mogelijkheid noodzakelijke reiskosten (meestal vanwege woon-werkverkeer) te ‘vergoeden'. Als er een auto noodzakelijk is voor het verwerven van inkomsten, wordt hiervoor doorgaans maandelijks 197 euro gerekend dat iemand extra te besteden krijgt ter vergoeding van alle kosten, dus voor benzine, onderhoud, verzekering en mrb. In bijzondere gevallen kan ook met andere kosten rekening worden gehouden. In overleg met de bewindvoerder kan gekeken worden of er andere kosten zijn die voor een correctie in aanmerking komen.
De methodiek brengt met zich mee dat de hoogte van het vrij te laten bedrag in de praktijk kan variëren van zo'n 500 euro per maand bij iemand die in een zorginstelling verblijft, tot 2.300 euro maar vast nog wel meer, voor een gezin met een hoog inkomen zonder toeslagen en met veel noodzakelijke kosten. Maar in alle gevallen komt het er in de praktijk op neer dat het drie jaar lang betekent dat er een bedrag ter hoogte van de bijstandsnorm overblijft voor de huishoudelijke uitgaven en reserveringen. Geen vetpot dus. Maar goed, daar staat tegenover dat na 36 maanden doorgaans een aanzienlijk deel van de schuldenlast uiteindelijk wordt kwijtgescholden. Dat maakt het voor velen meer dan de moeite waard.