Tot een paar jaar geleden was het bedrag dat iemand kon lenen op basis van zijn inkomen een stuk hoger dan momenteel het geval is. Dat heeft voornamelijk te maken met de strengere inkomenseisen in de zogenaamde Gedragscode Hypotheken sinds augustus van vorig jaar.
Deze Gedragscode is een afspraak tussen geldverstrekkers over veel aspecten die een rol spelen bij het verstrekken van een hypotheek. En hoewel meer structuur in de inkomensnorm toe te juichen was, is de nieuwe situatie te ver doorgevoerd en nadelig voor de markt en de consument.
Uitzonderingen
In de Gedragscode uit 2007 was wel beschreven wat iemand maximaal kan lenen op zijn inkomen (volgens berekeningen van het Nibud), maar waren de te maken uitzonderingssituaties niet specifiek genoemd. Gevolg was dat er veel uitzonderingen werden gemaakt. In de loop van de jaren werd dat trouwens wel minder, mede door scherper toezicht van de AFM.
Sinds augustus 2011 is er een nieuwe versie van deze Gedragscode van kracht. Daarin zijn de toegestane afwijkingen nauwer omschreven. Veel ruimte voor andere situaties is er niet meer. Naast de gegeven duidelijkheid zijn er helaas ook nadelen. Het eerste bezwaar is dat er in bepaalde reële situaties nauwelijks meer mogelijkheden zijn. Het tweede bezwaar is dat de Gedragscode voor wat betreft de genoemde uitzonderingen vrijblijvend is voor de geldverstrekkers. Met andere woorden, ze hoeven deze niet uit te voeren.
Wat betekent dit?
Wat betekent het eerste genoemde nadeel nu voor jou als consument? Je bent beter beschermd tegen een te zware lening (overkreditering). Aan de andere kant wordt de klant soms overbeschermd en kan dan geen financiering meer krijgen terwijl het te financieren plaatje toch niet onverantwoord genoemd kan worden. Voorbeeld hiervan is het betrekken van iemands ouders bij de financiering van een woning.
Een ander voorbeeld is als iemands bestaande lasten hoger zijn dan zijn nieuwe woonlasten, die desondanks nog steeds te hoog zijn volgens de norm. Ook daar zijn nagenoeg geen mogelijkheden meer voor. Ten slotte, hoewel lang niet iedereen dit als verantwoord ziet, het voorbeeld van jonge mensen met goede carrièreperspectieven, die binnen een paar jaar fors meer gaan verdienen. Zij kunnen daar geen lening meer op baseren. Er geldt immers één norm voor iedereen.
Afwijkingen financieren
Het tweede nadeel, de vrijblijvendheid van banken om omschreven afwijkingen al dan niet te financieren, is de laatste tijd veelvuldig in het nieuws. Daarbij worden met name twee situaties genoemd. Consumenten met een hypotheek hoger dan de verkoopwaarde van de woning, die na verkoop achterblijven met een restschuld. En mensen die een hypotheek hebben die volgens de huidige inkomensnormen te hoog is. Volgens de gedragscode mogen ook andere banken een financiering aanbieden, maar vaak wordt daar van af gezien omdat het risico te hoog wordt gevonden. Gevolg is dat deze mensen noodgedwongen moeten blijven zitten bij hun huidige financier. Vaak tegen een te hoge rente.
Ik heb in dit stukje proberen aan te geven dat de nieuwe Gedragscode deels een goede zaak is. Het verschaft duidelijkheid en beschermt de klant. Maar door het te star invullen van de norm en het feit dat maatschappijen mogen afzien van de spaarzaam toegestane uitzonderingen, is de nieuwe code niet in het belang van een grote groep klanten. En helpt daarmee ook de woningmarkt niet.