Als aanvulling op het pensioen werden in het verleden bij bosjes lijfrenteverzekeringen gesloten. Dit vond voornamelijk plaats in december, want zo kon nog geprofiteerd worden van ruime fiscale mogelijkheden. Iedere december komen dan ook weer lijfrenteverzekeringen uit allerlei jaren vrij. Er moet tijdig een goed overwogen beslissing genomen worden over het vrijgekomen kapitaal, anders kunnen er nadelige fiscale consequenties aan verbonden zijn.
Een lijfrente is een verzekering welke een kapitaal opbouwt voor een datum in de toekomst. Dit kapitaal valt buiten de vermogensrendementsheffing van box 3. Daar dient te zijner tijd een lijfrente voor te worden aangekocht welke periodiek dient te worden uitgekeerd. De premie is in de meeste gevallen in aftrek genomen, zodat de periodieke uitkering belast is en dus als aanvullend inkomen van het pensioen gezien kan worden.
Er zijn grofweg vier soorten lopende lijfrenten gangbaar:
Lijfrenten van vóór 1992; Dit zijn de kapitaalverzekeringen met lijfrenteclausule, de pré-Brede Herwaarderingslijfrenten. De premie is sinds 2001 niet meer in aftrek te nemen en kan inhoudelijk niet worden gewijzigd, anders is het fiscale regime niet meer van toepassing. Dit regime maakt het kapitaal zowel bij overlijden als op einddatum fiscaal zeer flexibel.
Overbruggingslijfrenten; Dit zijn de overige polissen met een einddatum vóór de 65 jarige leeftijd. Deze polissen zijn ook niet meer af te sluiten en de premie is sinds 2006 ook niet meer aftrekbaar. Het kapitaal kan nog worden aangewend om het inkomen tot aan de 65-jarige leeftijd te overbruggen.
Reguliere Lijfrenten; Bij later gesloten lijfrenten bestaat veel minder vrijheid en is de polisvorm gebonden aan strenge, lastige fiscale regels. De einddatum is vanaf de 65-jarige leeftijd en het kapitaal dient dan periodiek en gelijkmatig over minimaal vijf jaar uitgekeerd te worden.
Bancaire Lijfrente; sinds 1 januari 2008 kan worden gespaard voor de aanvulling van het pensioen middels een geblokkeerde bankrekening. De uitkering dient ook dan plaats te vinden na de 65-jarige leeftijd en in gelijkmatige perioden in minimaal vijf jaar.
Mogelijkheden en aandachtspunten
Indien een lijfrente vrijkomt, zijn er verschillende mogelijkheden met elk voor- en nadelen. Dit maakt dat de beslissing goed overwogen moet worden. Voor alle gevallen telt dat er tot het einde van het jaar plus het lopende jaar de mogelijkheid is om een beslissing te nemen. Indien het kapitaal op de rekening komt, wordt het gezien als inkomen.
Doorstorten met behoud Regime; Het kan zijn dat er nu nog geen behoefte aan het lijfrentekapitaal is. Er kan dan voor worden gekozen het kapitaal door te storten naar een latere datum. Dit is met name van toepassing voor de lijfrenten van voor 1992 en de overbruggingslijfrente. Het is in principe belangrijk om het geldende fiscale regime te behouden. De grote mate van flexibiliteit blijft dan behouden.
Doorstorten in banksparen; Indien het vrijgekomen kapitaal pas nodig blijkt te zijn bij de leeftijd van 65 jaar, kan worden beslist om het kapitaal te stallen op een bankspaar- of beleggingsrekening. Door een lagere kostenstructuur kan er meer kapitaal worden opgebouwd. Echter voor de lijfrenteverzekeringen van vóór 1992 zullen de flexibele mogelijkheden dan niet meer van toepassing zijn. Dit moet dan wel wenselijk zijn.
Uit laten keren; Een lijfrente van vóór 1992 kan eenmalig worden uitgekeerd, zelfs via de kinderen of door het kapitaal te splitsen in meerdere polissen. Zo kan zeer flexibel en fiscaal vriendelijk met het kapitaal worden omgegaan. Een overbruggingslijfrente heeft een einddatum vóór de 65-jarige leeftijd en kan dienen als aanvulling op het vroegpensioen. Beide kunnen enkel in een verzekeringsvorm.
Bij de overige vrijgekomen kapitalen dient dit in het huidige belastingstelsel te gebeuren in minimaal 5 jaar in gelijke periodieke uitkering, met een ingangsdatum tussen de 65- en 70-jarige leeftijd. Het kan middels een bankspaarrekening of een levensverzekering. Een bankspaarrekening wordt in maximaal 20 jaar opgesnoept, terwijl een levensverzekering een levenslange uitkeringsduur kent. Dit kan aanzienlijk meer opleveren.
Afkopen; Het ineens en voortijdig laten uitkeren van een lijfrente heet afkoop. Dit is niet toegestaan en wordt fiscaal onaantrekkelijk gemaakt. De uitkering is eenmalig belast in box 1 en er is een fiscale afkoopboete (revisierente) verschuldigd van 20 procent. Zo kan een kapitaal tot 72% belast zijn bij voortijdige afkoop. Als een pré-Brede Herwaarderingslijfrente wordt afgekocht is geen revisierente verschuldigd. Een lijfrente met een waarde minder dan 4.146 euro wordt bij een voortijdige afkoop niet bestraft met een revisierente. De uitkering is wel belast.