Jarenlang investeerden pensioenfondsen in Nederland flinke hoeveelheden pensioenpremies in allerlei goed of minder goed doordachte investeringen. Echter, door de intrede van de crisis in 2008 daalden de benodigde dekkingsgraden tot dieptepunten. Inmiddels lijkt het erop dat 14 pensioenfondsen echt niet aan de verplichtingen kunnen voldoen en vanaf 2011 drastische maatregelen moeten treffen.
Dekkingsgraad
Een dekkingsgraad van 100 procent wil zeggen dat een pensioenfonds voldoende vermogen heeft om zijn verplichtingen na te komen en dus alle beloofde pensioengelden gegarandeerd kan uitkeren. Boven de 100 procent is er sprake van buffers, eronder van onderdekking.
Een dekkingsgraad onder de 100 is dus onvoldoende. Daarom eist de overheid een minimale dekking van 105%, een reserve voor slechtere tijden, waarbij de overheid middels De Nederlandse Bank een oogje bij in het zeil houdt.
Voorheen waren er dekkingsgraden van 140, nu van onder de 100 procent. Zo moesten in 2009 meer dan 300 van de 600 pensioenfondsen een herstelplan indienen bij DNB om weer een voldoende hoge dekkingsgraad te behalen.
Oorzaken
Het dalen van de dekkingsgraad is te vinden in een aantal oorzaken:
- In het verleden is erg veel geld geïnvesteerd in projecten of ondernemingen welke door de economische- en kredietcrisis veel verlies hebben geleden. De waarde van deze beleggingen is aanzienlijk gedaald. Uiteraard is het de vraag of de fondsen hier zorgvuldig hebben gehandeld.
- Het overige vermogen dat er is bij de fondsen, levert niets op. Kijk maar naar de huidige zeer lage spaar-en hypotheekrente. Een direct gevolg van de crisis.
- Ook speelt het lang-leven-risico een rol; we worden allemaal ouder en dat kost geld. Lees: er moet meer geld worden gereserveerd. Daar staat tegenover dat de meeste werknemers langer (moeten) doorwerken.
- Ook is in 2006 de pensioenwet aangepast. Daarvoor mocht de dekkingsgraad worden berekend met de structureel hogere langetermijnrente. Nu mag alleen nog gerekend worden met de (nu veel) lagere marktrente. Beter is wellicht om te rekenen met een gewogen gemiddelde.
- Als laatste laat de controle door de overheid en DNB (weer) te wensen over. Echter zal deze niet snel de hand in eigen boezem steken.
Beleggingsrendementen en de rente zijn erg laag door de extreme en zeldzame economische situatie. Het pensioenvermogen levert derhalve weinig op. Indien de economie weer aantrekt en de rente stijgt, zullen de dekkingsgraden wel worden behaald. Het lijkt dus een tijdelijk probleem, maar in het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst.
Maatregelen
Het blijkt dus dat 14 pensioenfondsen de dekkingsgraad niet tijdig halen, zonder drastische maatregelen. Deze maatregelen kunnen onder andere de volgende zijn:
Het verhogen van de pensioenpremies; het probleem wordt zo bij de werknemers en werkgevers gelegd en dat stuit op veel actieve weerstand.
Rendementen op vermogen verhogen; de meest voor de hand liggende, maar brengt een verhoogd risico met zich mee. Iets waar veel pensioenfondsen met ‘wilde’ beleggingen recent zeer hard de mist mee zijn ingegaan.
Indexering van lopende pensioenen verlagen; actueel, drastisch, maar wel effectief. Niet alleen zou nu de indexering, maar ook daadwerkelijk het uitkerende pensioen worden verlaagd. Den Haag wil het probleem in zijn geheel bij de gepensioneerden leggen. Deze groep heeft het veelal toch al niet breed.