Hoewel de stijging afneemt, gaan er in Nederland toch ieder jaar weer flink wat gehuwden en samenwoners scheiden. Emotioneel is het vaak lastig om dan alles op een rijtje te krijgen, laat staan financieel. Beide hebben immers over en weer rechten en plichten opgebouwd en dat dient goed geregeld te worden om verdere problemen te voorkomen. Dat is zeker het geval bij het opgebouwde pensioen.
Het is belangrijk om te weten dat een pensioen globaal bestaat uit twee delen: een ouderdomspensioen en een nabestaandenpensioen. Het eerste is voor later, het tweede voor de achterblijvers bij een overlijden.
Ouderdomspensioen
Sinds 1 mei 1995 is de wettelijke regeling (verevening) van toepassing. Dat wil zeggen dat bij een scheiding de ex recht heeft op de helft van het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd. Hier kan met wederzijds goedvinden van worden afgeweken of afgezien. Dit laatste wordt vaak toegepast bij jonge stellen. Dit is niet altijd verstandig als één van beide minder is gaan werken en daardoor minder pensioen opbouwt.
Wanneer de scheiding binnen twee jaar is gemeld aan de pensioenuitvoerder, wordt het pensioendeel van de ex rechtstreeks uitbetaald aan de ex. Anders moet u daar zelf zorg voor dragen.
Nabestaandenpensioen
Van oudsher is ook het nabestaandenpensioen een soort spaarpotje (op kapitaalbasis), maar het is nu vaak een pensioen op risicobasis. Dat wil zeggen: een pure overlijdensrisicoverzekering zonder enige waarde. Zo wordt er meer pensioen opgebouwd voor later.
Na een scheiding kan een dergelijk pensioen grote financiële gevolgen hebben bij het overlijden van de ex-partner, zeker wanneer er sprake is van kinderen en (kinder)alimentatie. Er wordt immers niets uitgekeerd bij een nabestaandenpensioen op risicobasis. Tevens valt de alimentatie weg.
Er kan pensioenverweer worden gevoerd of een losse overlijdensrisicoverzekering worden gesloten om dit probleem aan te pakken. Indien er sprake is van een nabestaandenpensioen op kapitaalbasis, dan wordt er gesproken over een ‘bijzonder partnerpensioen'.
Afwijken en conversie
Er mag dus van de wettelijke regeling worden afgeweken. De belangrijkste afwijking is conversie. Met wederzijdse toestemming kunnen de verdeelde pensioenen (ouderdoms- en bijzonder partnerpensioen) dan worden omgezet naar een eigen pensioen. De ingangsdatum is de eigen pensioendatum en er is geen contact met de ex nodig.
Er zijn wel nadelen. Een daarvan is, dat bij conversie ook definitief afstand wordt gedaan van het pensioen. Bij verevening zou u na de dood van de ex-partner weer uw volledige ouderdomspensioen ontvangen.
Samenwoners
Samenwoners die bij de notaris een samenlevingscontract hebben gesloten, kunnen recht hebben op een partnerpensioen. Dit is een uitkering voor de partner bij een overlijden. Dit kan verstandig zijn, zeker als er sprake is van kinderen. Bij beëindiging van de samenleving, kan bij een overlijden de ex-partner dus een partnerpensioen ontvangen. Dit heet bijzonder partnerpensioen. Het kan overigens zo zijn dat de nieuwe partner bij een overlijden minder partnerpensioen krijgt dan de ex-partner.
Bij de beëindiging van de samenleving is in de wet verder niets geregeld over de verdeling van ouderdomspensioen. Er bestaat dus geen wettelijk recht op verevening, maar het mág wel. Op het moment dat de samenlevingsovereenkomst bij de notaris wordt opgezegd, kan ook de verdeling van het pensioen worden vastgelegd. Dit moet binnen twee jaar worden gemeld aan de pensioenuitvoerder. Deze zal echter nooit rechtstreeks uitkeren aan de ex.