Een overlijdensrisicoverzekering is niet alleen nodig om een gedeelte van een hypotheek af te lossen bij overlijden, maar ook om de nabestaanden verzorgd achter te laten. De verzekering keert meestal eenmalig een bedrag uit bij overlijden binnen een bepaalde periode. Deze bedragen zijn vaak in de orde van vele tienduizenden euro's. Gezien de hoogte van de bedragen is het verstandig om de fiscale gevolgen voor de nabestaande(n) goed voor ogen te hebben.
Verzekering in box 1 of box 3
Een levensverzekering kan in box 1 of box 3 worden ‘gezet'. In box 1 moet de uitkering worden aangewend om de hypotheek af te lossen en er moet minimaal 15 of 20 jaar premie worden betaald. Wordt de schuld bij uikering niet verminderd, dan is er over het rentebestanddeel (uitkering -/- premie) progressief inkomstenbelasting verschuldigd. Daar staat tegenover dat er over de waarde in de verzekering jaarlijks geen vermogensbelasting van 1,2% is verschuldigd. In box 3 is wél jaarlijks 1,2% vermogensrendementsheffing verschuldigd, maar is het niet noodzakelijk om de schuld af te lossen of al die jaren premie te betalen om geen lastige fiscale consequenties te krijgen.
Een overlijdensrisicoverzekering 'plaatsen' in box 1 is eigenlijk heel vreemd. Er wordt immers geen vermogen opgebouwd in de polis. Indien de nabestaande bij nader inzien niet wenst af te lossen, is er over het rentebestanddeel inkomstenbelasting verschuldigd. Dan is het - naast het overlijden - toch schrikken als er 100.000 euro vrijkomt en je 1.000 euro premie hebt betaald. Er dient dan over 99.000 euro inkomstenbelasting betaald te worden.
Het kan daarom raadzaam zijn het overlijdensrisicodeel in box 3 vrij te plaatsen. Een polis wordt verpand indien de uitkering nodig is om de schuld af te lossen en via een ontpanding van een polis zal het vrijgekomen kapitaal zijn weg vinden naar de bankrekening of de geldverstrekker. Alleen is het niet altijd mogelijk om het overlijdensrisicodeel in box 3 te plaatsen. Vaak zit een overlijdensrisicoverzekering 'gebakken' in een kapitaalverzekering. Er kan dan wel nuttig gebruik worden gemaakt van de vrijstelling, omdat er vermogen wordt opgebouwd. De uitkering bij overlijden moet bij sommige maatschappijen ook in box 1 vallen om onder andere praktische redenen. Bij sommige maatschappijen kan ervoor worden gekozen om de opbouw plaats te laten vinden in box 1 en het uitkeren plaats te laten vinden in box 3.
Verpanding en partnerclausule
Bij een overlijden is de bank vaak de eerste begunstigde van een polis door verpanding. De schuld wordt zo volgens afspraak verminderd. Een verpanding wil zeggen dat het in eerste instantie de bedoeling is om bij een overlijden de hypotheek naar beneden te brengen. In box 1 is dat een verplichting of noodzaak, in box 3 is dat niet altijd noodzakelijk.
Met een partnerclausule wordt formeel kenbaar gemaakt, dat de partner de eerste begunstigde is bij een overlijden en niet de bank. Indien de clausule niet van toepassing is, ontstaat er bij overlijden overwaarde en die overwaarde komt in de meeste gevallen toe aan alle erfgenamen. Die waarde valt in de nalatenschap en daar dient derhalve erfbelasting over betaald te worden. Door het tekenen van een clausule komt het kapitaal toe aan de partner, wordt er niet afgerekend over de overwaarde en is er geen erfbelasting verschuldigd.
Kruislings premie betalen
Voor veel samenwoners is deze 'term' wel bekend. De man is eigenaar, premiebetaler en begunsigde van de polis en de vriendin is de verzekerde. Als de vriendin komt te overlijden, komt de polis tot uitkering. Omdat er niets aan het vermogen van de vrouw is onttrokken, maar juist aan het vermogen van de man, namelijk de premiebetaling, is de uitkering vrij van erfbelasting en valt deze ook niet in de nalatenschap.
Het is wel noodzakelijk dat e.e.a. op een juiste manier in de polis staat beschreven. Het dient tevens aanbeveling dit ook te laten beschrijven in het samenlevingscontract bij de notaris. Dit is ook van belang voor gehuwden met huwelijkse voorwaarden. Voor gehuwden in gemeenschap van goederen is kruislingse betaling niet mogelijk.
In het kort
Voor samenwoners is van belang dat een overlijdensrisicoverzekering kruislings wordt opgemaakt. Zo is er geen erfbelasting verschuldigd. Indien er sprake is van een eigen woning, kan het verstandig zijn om het overlijdensrisicodeel in box 3 te laten vallen, eventueel aangevuld met een partnerclausule.